Tweede reflectieblog 'Er gaat niemand boven Geke uit Groningen'

Tweede reflectieblog 'Er gaat niemand boven Geke uit Groningen'

Je hebt van die mooie nazomerdagen, waarop al het leed van de wereld lijkt weg te smelten onder de stralende zon. Op zo’n dag wandel
ik richting het centrum van Utrecht, op weg naar de tweede ‘inspiratiebijeenkomst’ in het kader van Jongeriusoverleg on tour,
de reeks van vijf bijeenkomsten over samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars. Het leed gaat keurig aangekleed over straat, zong Herman van
Veen. Maar vandaag gaat iedereen schaars gekleed, zonder leed te etaleren.

 Ik mijmer wat over het thema van de bijeenkomst: Jeugd 18-/18+. Voor veel achttienjarigen schijnt  de zon. Vrijheid, léven, liefde. Maar jongeren
die hulp of zorg krijgen komen, wanneer ze 18 worden, soms van de regen in de drup – of erger. Van de ene op de andere dag vallen zij niet meer onder de
Jeugdwet, maar onder de Wmo of de Zorgverzekeringswet. En dat zijn werelden van verschil. 

De organisatrices hadden veel uit de kast gehaald om jongeren uit de ‘doelgroep’ op het podium te krijgen. De een na de ander had
afgezegd. Gelukkig was Michael er wel, 29 jaar oud alweer, maar met levendige herinnering aan wat hem overkwam rond zijn achttiende. Hij was jong het huis
uit en kreeg kamertraining. Dat hield prompt op, toen hij 18 werd. Wilde hij een andere hulpverlener, werd hem gevraagd? “Nee, ik was 18, I didn’t care.” Zijn eerste
bijstandsuitkering van 600 euro was binnen een week besteed. Wist hij welke rekeningen zouden volgen? Nooit geleerd. Schuld bouwde zich op en bleef hem jarenlang
achtervolgen. Sinds een jaar pas is hij schuldenvrij en helpt hij jongeren als ervaringsdeskundige.

“Jeugdzorg en gemeente hadden mij nooit los mogen laten”, zegt Michael nu. Ja, men had best strenger voor hem mogen zijn. Laat een
jongere pas gaan, als hij voldoende begrijpt van het leven, minimaal van financiële zaken. Weg met die strikte grens van 18 jaar! 

Deze hartenkreet spon zich als rode draad door de middag. Met 18 ben je meerderjarig, maar niet volwassen, doceerde Therese van Amelsvoort, bijzonder hoogleraar
transitiepsychiatrie. Met 18 mag de puberteit zo’n beetje achter de rug zijn en de cognitieve ontwikkeling een eindweegs gevorderd - de jongere zit nog
middenin zijn sociaal-emotionele ontwikkeling. “Jongeren rond de 18 zijn fysiek op hun sterkst, maar ze zijn ook brokkenpiloten. 18 Is het spitsuur van
psychische stoornissen”, aldus Van Amelsvoort.

De geestelijke gezondheidszorg is daarop niet ingericht. Het zijn “verschillende planeten”,  de jeugd-GGZ en de volwassenen-GGZ. Andere vragenlijsten, andere diagnostiek,
ouders die ineens buitenspel staan. “Voor deze levensfase is het zorgsysteem op zijn zwakst, terwijl het op zijn sterkst zou moeten zijn.” De oproep van de
transitiepsychiater aan gemeenten en zorgverzekeraars: “Ga samen hervormen en innoveren. Denk out of the box.”

Maar ho! Daar kwam André Rouvoet, voorman van de Nederlandse zorgverzekeraars, vertellen dat out of the box denken “heel
ingewikkeld” is voor verzekeraars. Hoe zit het? Een gemeente krijgt een zak geld met de opdracht daar goede dingen van te doen voor haar burgers. De
gemeente heeft veel vrijheid. Maar de zorgverzekeraar? Die moet rechtmatigheid – en niet doelmatigheid – vooropstellen.
“De verzekeraar mag alleen betalen voor zorg die de wetgever in het basispakket heeft gestopt.”

Maar, voegde de oud-minister hieraan toe: “Dit is een verklaring, geen verontschuldiging. Ik zie ook dat de praktijk zich niet aan de
wettelijke kaders houdt.” 

Maar regels zijn regels; die kunnen de zorgverzekeraars niet veranderen. Een nieuw stelseldebat? Alsjeblieft niet. Wat dan wel? Zoek
lokaal binnen de spelregels creatieve oplossingen, spoorde Rouvoet aan. En als de regels te veel beperkingen opleggen, organiseer dan scharrelruimte. Een
experiment hier, een pilot daar; daarvoor krijg je in Den Haag de handen wel op elkaar. “Laten we voorkomen dat een jongere op zijn achttiende meteen schulden
begint op te bouwen. Of dat een lopende behandeling moet stoppen, omdat de verzekeraar de behandelaar niet heeft gecontracteerd.”

Nu was het tijd voor de workshops. Ik koos voor de “Soepele overgang met de checklist van 18- naar 18+” van verzekeraar Menzis en de
gemeente Groningen. Toegegeven: een weinig sexy titel. Toch raakte ik blij verrast. Het idee van de checklist is simpel. Iedere jongere-in-zorg passeert
ruim voor zijn achttiende verjaardag de revue. Wat moet er gebeuren om hem voor te bereiden op 18? Welke aandachtspunten zijn er vanáf 18? Zowel Menzis als de
gemeente heeft één coördinator, die als aanspreekpunt fungeert voor de ander en voor de zorginstellingen.

Daar bovenop heeft de gemeente een “taskforce jongeren” ingesteld met doorzettingsmacht, door de gemeenteraad verleend. De taskforce, zes man en
vrouw sterk, bespreekt moeilijke cases? Groningse Geke, die werkt bij de sociale dienst en lid is van de taskforce, gaf een voorbeeld.

Een 17-jarige havoleerling. Vader in de bajes. Moeder zwaar verslaafd. Maar de zoon doet het goed. Om dat zo te houden móet hij de
deur uit, zegt de gezinsvoogd. Op kamers mét een uitkering. De sociale dienst zegt nee, een 17-jarige krijgt geen uitkering. De taskforce regelt dat de
uitkering er toch komt, onder de voorwaarde dat de gezinsvoogd de jongen blijft begeleiden.

Intussen heeft Menzis met de grote jeugdzorgaanbieders contracten gesloten tot 23 jaar. Zodat die frustrerende breuk in de zorg met
vijf jaar is opgeschoven. En verder?  “Wij bellen met elkaar”, zegt Geke. “Wij zijn gestopt met jongeren naar elkaar te pingpongen.” 

Mijn conclusie: er gaat niemand boven Groningse Geke. Op deze mooie nazomerdag verliest de vermaledijde systeemwereld het van een mens van
vlees en bloed.

 

 Otto van de Vijver (oud-journalist van o.a. Binnenlands Bestuur, werkt nu bij de gemeente Utrecht)

* Dit blog is de tweede van een serie Reflectieblogs naar aanleiding van de Inspiratiebijeenkomsten. Het blog geeft je een kijkje op de middag -ook al was je er niet bij-, prikkelt & zet aan tot verder nadenken over het versterken van de samenwerking.

 

Reacties


Reageren op dit artikel?


print
Facebook Linkedin Email Twitter Google plus