Derde refectieblog: "Innovatieve krimp (in Venlo)"

Derde refectieblog:

Met een lied mocht ‘ervaringsdeskundige’ Sietse Oukes het spits afbijten van de derde aflevering van Jongerius on Tour, de reeks van vijf ‘inspiratiebijeenkomsten’ over samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars. Thema van de middag: de geestelijke gezondheidszorg in ons land. Daar zat Oukes op het podium achter z’n keyboard, gestoken in houthakkershemd.

Omdat – met een variatie op het spreekwoord - één lied soms meer zegt dan tien wijzen kunnen verhalen, ruim baan voor Sietse en zijn lied ‘Geloof in eigen kracht’.

Jarenlang zwervend tussen muur en kast
Zoekend naar hulp voor die grote last
En maar horen, wat is nou uw hulpvraag

Door zelfdiagnose op het worldwide web
Zeg ik: dokter, ik weet wel wat ik heb
Hij zegt: meneer, dat lijkt me toch mijn werk

Oh ik huilde soms liggend in mijn bed
Ik werd betutteld, als een zieke weggezet
Maar ik dacht: ik ben ook nog mens

En op een dag werd ik wakker en ik nam de regie
Ja, ik ging mijn leven leiden zoals ik het zie
En ik schreeuwde uit alle macht: eigen kracht geeft macht
(Beluister het hele lied op You Tube; zoek op: Geloof in eigen kracht)

Sietse wil, als ervaringsdeskundige (in opleiding), de kloof dichten tussen behandelaar en patiënt, zei hij tegen dagvoorzitter José Manshanden. Die kloof was de rode draad door het programma in het congrescentrum van Zilveren Kruis Achmea in Zeist.

In het plenaire deel was de hoofdrol weggelegd voor Philippe Delespaul, hoogleraar Innovations in Mental Health aan de universiteit van Maastricht. Zijn boodschap loog er niet om. Het moet anders in de GGZ. Twintig jaren klinisch werk op gesloten afdelingen hadden hem geleerd, dat mensen met een ernstige psychische aandoening er zelden beter van worden als je ze opneemt in de kliniek. De drastische beddenreductie in de GGZ? Goede zaak. Nog handhaaft Nederland zich eenvoudig in de top-5 van Europese landen met hoogste bedden-dichtheid. Van Delespaul mogen er gerust meer bedden weg.

Psychiaters en psychologen moeten hun focus verbreden. De behandeling mag niet beperkt blijven tot symptomatisch herstel, ook het persoonlijk en maatschappelijk herstel behoeft aandacht. De cliënt in zijn brede, betekenisvolle context – díe moet het uitgangspunt zijn van de zorg. Dat is niet alleen de verantwoordelijkheid van de zorgsector, maar ook van de samenleving. Te beginnen bij de cliënt zelf en zijn familie. Mobiliseer ervaringsdeskundigen. (Ervaringsdeskundige was het meest gehoorde woord van de middag). Geef ruimte aan de zorgprofessionals. “Bevrijd de zorg aan de basis van de complexiteit van de top”, maande Delespaul tot slot van zijn betoog.

Van veel kanten klonk bijval. Oproer kraaide, er werd goede wil geëtaleerd. Ik gelóófde bestuurder Elsbeth de Ruijter van InGeest, die in het panelgesprek vertelde dat zij als vertegenwoordiger van de systeemwereld “een meer dienende rol” wil spelen. Zij bekende dat dit geen sine cure is. “Ik denk nog vaak dat ik het als bestuurder beter weet.” Eerlijke tekst. De Ruijter is ten minste ‘bewust onbekwaam’ – en vermoedelijk een eindweegs op weg naar ‘bewust bekwaam’.

Intussen bleven de gemeenten wat op de achtergrond, al werd duidelijk dat die op het gebied van wonen en werken voor de doelgroep een belangrijke opdracht hebben te vervullen. Maar in de zeven workshops konden ook zij los. Ik toog naar Venlo, eigenlijk vooral omdat in de betreffende workshop Vincent van Gogh op de rol stond - naast de gemeente, verzekeraar VGZ en het lokale Zelfregiecentrum. Om dit centrum was het te doen. Acht jaar geleden opgezet door Sonja Visser, die nog altijd de gepassioneerde inspirator is. Dagelijks komen er 70 bezoekers in het centrum, merendeels EPA-klanten, mensen dus met een ernstige psychische aandoening die er een warm nest vinden. Het centrum is een algemene voorziening, tot dusver gefinancierd door de gemeente. Maar onzekerheid is troef. “Ik weet niet of ik er volgend jaar nog ben”, sprak Visser. Waarom betaalt de verzekeraar niet mee? “Tja, die is wettelijk gezien niet van de preventie. Al leek VGZ wel geneigd de grenzen van de Zorgverzekeringswet te willen opzoeken.”

Terwijl Zelfregiecentrum, gemeente en verzekeraar elkaar de bal toekaatsten, zat Vincent van Gogh - in de persoon van productmanager Henk Verstappen – er wat stilletjes bij, alsof hij beide oortjes had versnoept. Vincent van Gogh: instelling voor geestelijke gezondheidszorg met meerdere vestigingen in Limburg. Maar toen Verstappen eindelijk sprak, was het raak. “Kan verblijf in het zelfregiecentrum onderdeel zijn van onze behandeling? Ja. We moeten op zoek naar nieuwe vormen van samenwerking tussen formele en informele zorg.” Van Gogh verlegt het accent van klinisch naar ambulant werken. Dat betekent dat de instelling kleiner wordt. Verstappen sprak van “innovatieve krimp”.

Mooie term: innovatieve krimp. Elke revolutie creëert zijn eigen taal. Misschien kan Sietse Oukes er een lied over schrijven. Oukes, die tevreden terugzag op zijn optreden in Zeist. “Geloof in eigen kracht gespeeld”, meldde hij op Facebook. “Veel pakken en mantelpakjes in het publiek dit keer.”
De nakende revolutie in de GGZ gaat goed gekleed.

Otto van de Vijver (oud-journalist van o.a. Binnenlands Bestuur, werkt nu bij de gemeente Utrecht)

* Dit blog is de derde van een serie Reflectieblogs naar aanleiding van de Inspiratiebijeenkomsten. Het blog geeft je een kijkje op de middag -ook al was je er niet bij-, prikkelt & zet aan tot verder nadenken over het versterken van de samenwerking.

print
Facebook Linkedin Email Twitter Google plus